Vastgoed- & bouwrecht

Nieuwe inhoudingsplicht voor zelfstandigen in de bouw: waar moet u als opdrachtgever of aannemer op letten vanaf 2026?

14 september, 2026

Als u regelmatig samenwerkt met aannemers of onderaannemers in de bouw, dan bent u wellicht bekend met de inhoudingsplicht voor fiscale en sociale (RSZ) schulden. Vanaf 30 oktober 2026 wordt deze wettelijke verplichting echter uitgebreid. Vanaf dan moet u óók controleren of uw (onder)aannemer openstaande sociale bijdragen heeft in het sociaal statuut der zelfstandigen (RSVZ).

Bij Bricks Advocaten merken we dat deze complexe regelgeving vaak tot verwarring en onverwachte boetes leidt. In deze blog leggen we uit wat de nieuwe regels inhouden, voor wie ze gelden en hoe u als opdrachtgever of aannemer administratieve boetes en aansprakelijkheid vermijdt.

1. Wat is de inhoudingsplicht precies?

De inhoudingsplicht is een wettelijk mechanisme om fraude en wanbetalingen bij de overheid tegen te gaan. Wanneer u een factuur van een aannemer of onderaannemer betaalt voor werken in onroerende staat, bent u verplicht om eerst te controleren of deze partij schulden heeft bij de overheid.

Blijkt uw medecontractant in het krijt te staan? Dan mag u de factuur niet volledig aan de aannemer betalen. U bent wettelijk verplicht om een bepaald percentage van het factuurbedrag (exclusief btw) in te houden en dit rechtstreeks door te storten aan de bevoegde overheidsdienst (FOD Financiën, RSZ of RSVZ).

2. Tijdlijn: wat verandert er in oktober 2026?

Tot voor kort keek men bij de controle enkel naar RSZ-schulden (voor werknemers) en fiscale schulden. De nieuwe inhoudingsplicht voor zelfstandigen sluit hier nu op aan. De uitrol gebeurt in twee fases:

• 1 oktober 2026: Het systeem wordt operationeel. Het RSVZ begint met het versturen van waarschuwingsbrieven (aanmaningen) naar zelfstandigen met openstaande schulden.
• 30 oktober 2026: Vanaf deze datum kunnen de eerste effectieve inhoudingen worden toegepast.

Concreet: heeft uw (onder)aannemer een openstaande schuld van meer dan € 2.647 (het drempelbedrag voor 2026) aan eigen sociale bijdragen? Dan moet u 15% van het factuurbedrag (excl. btw) inhouden en doorstorten aan het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ). Deze verplichting geldt in de hele keten: zowel voor de opdrachtgever ten aanzien van zijn aannemer als voor de aannemer ten aanzien van zijn onderaannemer.

3. Voor wie en voor welke werken geldt de nieuwe inhoudingsplicht?

De sectoren

De inhoudingsplicht geldt voor de zogenaamde wettelijk omschreven “werken” (niet-exhaustieve lijst).[1] Het gaat in essentie om klassieke aannemingswerken aan onroerende goederen of “werken in onroerende staat” (bouwen, verbouwen, afbreken, installeren, enz.). De regeling geldt in de eerste plaats voor de bouwsector, maar werd ook uitgebreid naar de schoonmaaksector, levering van stortklaar beton, bewakings- en/of toezichtdiensten en de vleessector.

Let op, de aard van de werken is doorslaggevend. U hoeft niet zelf in de bouwsector actief te zijn. Een IT-bedrijf dat zijn kantoor laat verbouwen, is evengoed inhoudingsplichtig!

Uitzondering voor particulieren

Voor particuliere opdrachtgevers bestaat er een belangrijke uitzondering. Bent u een particulier ( natuurlijke persoon) en laat u werken uitvoeren die uitsluitend voor privédoeleinden bestemd zijn (bijv. de renovatie van uw eigen gezinswoning)? Dan bent u vrijgesteld van de inhoudingsplicht.

Belangrijk voor vennootschappen: werkende vennoot

In bepaalde gevallen is een vennootschap hoofdelijk aansprakelijk voor de sociale schulden van haar actieve of helpende vennoten. Heeft de zaakvoerder privé zijn sociale bijdragen niet betaald? Dan kan dit worden meegenomen in de beoordeling, waardoor de hele vennootschap plots een 'rode status' krijgt.

4. Wanneer is er sprake van een sociale schuld bij een zelfstandige?

Niet elke openstaande schuld leidt automatisch tot een inhoudingsplicht. Een onderneming wordt pas in het systeem geregistreerd als de sociale schuld hoger is dan de wettelijk vastgestelde drempel (€ 2.647 voor het referentiejaar 2026).

Onder “sociale schulden” vallen onder meer:

• Opeisbare sociale bijdragen als zelfstandige (inclusief aanhorigheden);
• Bedragen waarvoor iemand hoofdelijk aansprakelijk is (bijv. een vennootschap die aansprakelijk is voor de schulden van haar actieve of helpende vennoten);
• De jaarlijkse forfaitaire vennootschapsbijdrage.

De wet voorziet in een aantal logische uitzonderingen. Zo worden bedragen niet als schuld beschouwd zolang de betalingstermijn nog niet verstreken is, of wanneer er een afbetalingsplan loopt dat correct wordt nageleefd.

5. Hoeveel moet u inhouden? (percentages)

Heeft uw aannemer schulden? Dan gelden onderstaande percentages, tot een absoluut wettelijk maximum.

• Fiscale schulden (FOD Financiën): 15% inhouden.
• Sociale schulden zelfstandigen (RSVZ - nieuw): 15% inhouden.
• Sociale schulden werknemers (RSZ): 35% inhouden.

Maximumgrens: De totale inhouding op één factuur (alle stelsels samen) mag nóóit meer bedragen dan 50% van het factuurbedrag (exclusief btw).

6. Hoe controleert u de nieuwe inhoudingsplicht in de praktijk?

De inhoudingsplichtige moet de situatie controleren op het exacte moment van betaling. Ook bij deelfacturen moet u telkens opnieuw controleren. U kan dit controleren via twee kanalen:

1. Via Check Inhoudingsplicht (checkinhoudingsplicht.be): Via deze publieke databank geeft u het KBO-nummer in van uw medecontractant. U ziet meteen of u moet inhouden (rode status) of mag betalen (groene status). Bewaar het pdf-attest altijd als bewijs.

1. Via Billretainment: in mei 2026 lanceerde de overheid een nieuwe webservice: ‘Billretainment’. Deze tool bundelt de databanken van RSZ, RSVZ en FOD Financiën in één gecentraliseerd resultaat. Dit is vooral handig voor grote bouwbedrijven om de controle automatisch te integreren in de eigen boekhoudsoftware. Een aanvraag voor toegang tot BillRetainment is niet verplicht; het is bedoeld voor grote volumes of software-integraties.

7. Wat bij een cumul van RSVZ, RSZ- en/of fiscale schulden? (50%-regel)

Het komt vaak voor dat een aannemer met financiële problemen schulden heeft bij verschillende overheidsdiensten tegelijk. Stel dat uw aannemer openstaande schulden heeft bij de RSZ (35%), de FOD Financiën (15%) én het RSVZ (15%). Als we dit optellen, zou u 65% moeten inhouden.

Echter, zoals hierboven vermeld, trekt de wet een grens op 50% van het factuurbedrag. Zou u meer inhouden, dan blijft er voor de aannemer te weinig over om nog materialen te kopen of te overleven.

Hoe lost de controle-website (Check Inhoudingsplicht) dit op?
Om te voorkomen dat u als opdrachtgever de fout in gaat en tóch 65% inhoudt, heeft de overheid het controlesysteem slim geprogrammeerd. De overheid hanteert een voorrangsregel waarbij de RSZ en de FOD Financiën eerst aan de beurt komen.

In de praktijk werkt dit zo:

• U geeft het ondernemingsnummer in op de website.
• Het systeem ziet de RSZ-schuld en zegt: "Houd 35% in."
• Het systeem ziet de fiscale schuld en zegt: "Houd 15% in."
• De grens van 50% is nu bereikt.
• Hoewel de aannemer óók nog RSVZ-schulden heeft, zal het systeem deze schuld tijdelijk niet tonen, omdat de 50%-grens al is bereikt (hij krijgt geen rode status voor het RSVZ).

U volgt simpelweg het percentage dat de website voorschrijft.

Wat gebeurt er met die RSVZ-schuld?
Die eventuele RSVZ-schuld verdwijnt uiteraard niet, maar deze belandt in de wachtrij. Pas wanneer de aannemer (een deel van) zijn RSZ- of fiscale schulden heeft afbetaald – en de verplichte inhouding daardoor zakt tot onder de 50% – zal de website de RSVZ-inhoudingsplicht activeren. Op dat moment zal de aannemer voor volgende facturen wél in het rood komen te staan voor het RSVZ.

8. Fiscale schulden en hoofdelijke aansprakelijkheid

Het is essentieel om het verschil te kennen tussen inhoudingsplicht en hoofdelijke aansprakelijkheid.

Heeft uw (onder)aannemer fiscale schulden? Dan moet u in principe 15% van het factuurbedrag (excl. btw) inhouden en doorstorten aan de FOD Financiën. Bij facturen vanaf € 7.143,00 (excl. btw) gelden bijkomende regels. In dat geval kan een attest met het exacte bedrag van de fiscale schuld worden gevraagd. De inhouding wordt vervolgens beperkt tot dat openstaande bedrag.

Past u de wettelijke regels echter niet correct toe? Dan kan u hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor de schulden van uw medecontractant. Deze fiscale aansprakelijkheid is wettelijk begrensd op maximaal 35% van de prijs van de werken (excl. btw).

Verwar de 15% inhoudingsplicht dus niet met het risico op 35% aansprakelijkheid. De grens van 35% speelt pas bij de beoordeling van uw mogelijke hoofdelijke aansprakelijkheid wanneer u de wettelijke verplichtingen niet correct heeft nageleefd.

Let op, voor RSZ-schulden (werknemers) is de situatie anders: daar bedraagt de effectieve inhoudingsplicht wél 35%.

9. Wat als u de inhoudingsplicht negeert?

In geval van een vergeten of slecht gedocumenteerde controle van de inhoudingsplicht zijn verschillende sancties mogelijk:

1. Ten eerste riskeert u een administratieve geldboete gelijk aan het bedrag dat u had moeten inhouden, met een maximum van € 10.578,23 in 2026.[2] Dit is het wettelijk voorziene geïndexeerde maximumbedrag. Bij herhaling binnen een bepaalde periode kan de sanctie worden verhoogd.
3. Ten tweede kan u hoofdelijk aansprakelijk (persoonlijk of met uw bedrijf) worden gesteld voor de schulden van uw (onder)aannemer.

10. Tips voor de aannemer: hoe vermijdt u een rode status?

Bent u zelf actief als (onder)aannemer? Het RSVZ analyseert de schulden op de eerste dag van elke maand en herbekijkt dit op de laatste donderdag van de maand.

• Wacht niet tot de uiterste vervaldatum: Een betaling vlak voor de vervaldag is administratief vaak nog niet verwerkt door het RSVZ, waardoor u (tijdelijk en onterecht) alsnog een rode status en een aanmaning kan krijgen.

• Reageer direct op een aanmaning: Krijgt u na 1 oktober 2026 een aanmaningsbrief van het RSVZ? Neem direct contact op met uw sociaal verzekeringsfonds om een afbetalingsplan te regelen. Een correct nageleefd afbetalingsplan voorkomt de inhoudingsplicht.

11. Checklist voor uw betalingsproces

Wie structureel met aannemers werkt, doet er goed aan om de inhoudingsplicht in zijn dagelijkse administratie in te bouwen. Concreet betekent dit dat u vóór de betaling van elke factuur deze 6 stappen volgt:

1. Ga na of de werken onder het toepassingsgebied van de regeling vallen (o.a. bouw, schoonmaak, bewaking).
2. Controleer de status van de (onder)aannemer/medecontractant via checkinhoudingsplicht.be (of de Billretainment-tool).
3. Bekijk het controleresultaat: geldt er een inhoudingsplicht (rode status)?
4. Houd rekening met bestaande RSZ- en fiscale inhoudingsplichten (50%-regel).
5. Houd het verschuldigde bedrag correct in en stort dit door met de juiste gestructureerde mededeling.
6. Documenteer de uitgevoerde controle en betaling zorgvuldig (bewaar het attest/pdf).

12. Juridisch advies rond bouwrecht of aannemingscontracten

De inhoudingsplicht voor sociale schulden van zelfstandigen treedt vanaf oktober 2026 onherroepelijk in werking. Voor bouwondernemingen, aannemers, onderaannemers en professionele opdrachtgevers is het is belangrijk om de verplichte controle standaard in het betalingsproces te integreren.

Heeft u twijfels over een specifieke aannemingsovereenkomst, wordt u geconfronteerd met hoofdelijke aansprakelijkheid, of weigert uw opdrachtgever onterecht uw facturen te betalen? De advocaten bouwrecht, vastgoedrecht en ondernemingsrecht van Bricks Advocaten begeleiden u graag.

[1] Artikel 30bis, §1, 1°, a) van de wet van 27 juli 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders.

[2] artikel 15/1 en 17bis het KB nr. 38